A- A A+
Ақмола облысының жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасы Ақмола облысының жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасы
Елбасының халқына жолдауы

10 қаңтар 2018

Қазақстан Республикасының Президентi Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2018 жылғы 10 қаңтар

Төртiншi өнеркәсiптiк революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкiндiктерi

Құрметтi қазақстандықтар!

Бүгiнде әлем Төртiншi өнеркәсiптiк революция дәуiрiне, технологиялық, экономикалық және әлеуметтiк салалардағы терең және қарқынды өзгерiстер кезеңiне қадам басып келедi.

Жаңа технологиялық қалып бiздiң қалай жұмыс iстейтiнiмiздi, азаматтық құқықтарымызды қалай iске асыратынымызды, балаларымызды қалай тәрбиелейтiнiмiздi түбегейлi өзгертуде.

Бiз жаһандық өзгерiстер мен сын-қатерлерге дайын болу қажеттiгiн ескерiп, «Қазақстан-2050» даму стратегиясын қабылдадық.

Алдымызға озық дамыған отыз елдiң қатарына кiру мақсатын қойдық.

100 нақты қадам — Ұлт жоспары жүзеге асырылуда. Оның 60 қадамы қазiрдiң өзiнде орындалып қойды. Қалғандары, негiзiнен, ұзақ мерзiмге арналған және жоспарлы түрде iске асырылуда.

Өткен жылы Қазақстанның Үшiншi жаңғыруы бастау алды.

Индустрияландыру бағдарламасы табысты iске асуда.

«Цифрлық Қазақстан» кешендi бағдарламасы қабылданды.

Қазақстан Республикасының 2025 жылға дейiнгi дамуының кешендi стратегиялық жоспары жасалды.

Бiздiң ұзақ мерзiмдi мақсаттарымыз өзгерiссiз қала бередi.

Қажеттi бағдарламалардың барлығы бар.

Бұл Жолдау жаңа әлемге, яғни Төртiншi өнеркәсiптiк революция әлемiне бейiмделу мен жетiстiкке жету жолын табу үшiн не iстеу қажеттiгiн айқындайды.

Құрметтi отандастар!

Бiз әлем елдерiнiң сенiмi мен құрметiне бөленiп, брендке айналған тәуелсiз Қазақстанды құрдық.

2017 жылы бiздiң ел БҰҰ Қауiпсiздiк Кеңесiнiң тұрақты емес мүшесi болды.

2018 жылдың қаңтар айында оған төрағалық етудемiз.

Бiз дүниежүзiлiк ЭКСПО мамандандырылған көрмесiн өткiзу үшiн әлемдiк қоғамдастық таңдап алған ТМД және Шығыс Еуропа елдерi арасындағы бiрiншi мемлекет болдық.

Қазақстанда табысты жұмыс iстеп келе жатқан нарықтық экономика моделi қалыптасты.

2017 жылы елiмiз әлемдiк дағдарыстың қолайсыз салдарын еңсерiп, сенiмдi өсу жолына қайта түстi.

Жыл қорытындысы бойынша iшкi жалпы өнiмнiң өсуi 4 процент болып, ал өнеркәсiптiк өнiмнiң өсуi 7 проценттен асты.

Бұл орайда, өнеркәсiптiң жалпы көлемiнде өңдеушi сектордың үлесi 40 проценттен асып түстi.

Қазақстанның қолайлы дамуы орта таптың қалыптасуына мүмкiндiк бердi.

Кедейшiлiк 13 есе қысқарып, жұмыссыздық деңгейi 4,9 процентке дейiн төмендедi.

Елiмiздiң әлеуметтiк-экономикалық табыстарының негiзi — бiздiң басты құндылықтарымыз ретiнде қала беретiн азаматтық бейбiтшiлiк, ұлтаралық және конфессияаралық келiсiм.

Дегенмен, Қазақстанның жетiстiктерi сенiмдi тiрек саналады, бiрақ ол ертеңгi табыстарымыздың кепiлi емес екенiн жақсы сезiнуiмiз керек.

«Көл-көсiр мұнайдың» дәуiрi аяқталып келедi. Елiмiзге дамудың жаңа сапасы қажет.

Жаһандық трендтер көрсетiп отырғандай, ол, бiрiншi кезекте, Төртiншi өнеркәсiптiк революция элементтерiн кеңiнен енгiзуге негiзделуi тиiс.

Мұның өзiндiк сын-қатерлерi де, мүмкiндiктерi де бар.

Жаңа әлем көшбасшыларының қатарына қосылу үшiн Қазақстанда қажеттi нәрсенiң бәрi бар екенiне сенiмдiмiн.

Бұл үшiн мынадай мiндеттердi шешуге жұмылуымыз керек.

БIРIНШI. Индустрияландыру жаңа технологияларды енгiзудiң көшбасшысына айналуы тиiс.

Оның нәтижелерi мұнай бағасы күрт төмендеген 2014-2015 жылдардағы дағдарыста негiзгi тұрақтандырушы факторлардың бiрi болды.

Сол себептi жоғары еңбек өнiмдiлiгi бар қайта өңдеу секторына деген бағдарымыз өзгерген жоқ.

Сонымен қатар индустрияландыру 4.0 жаңа технологиялық қалыптың барлық мүмкiндiктерiн пайдалана отырып, мейлiнше инновациялық сипатқа ие болуға тиiс.

Кәсiпорындарымызды жаңғыртуға және цифрландыруға бағытталған, өнiмнiң экспортқа шығуын көздейтiн жаңа құралдарды әзiрлеп, сыннан өткiзу қажет.

Бұлар, бiрiншi кезекте, технологиялардың трансфертiн ынталандыруға тиiс.

Елiмiздiң бiрнеше өнеркәсiптiк кәсiпорнын цифрландыру жөнiндегi пилоттық жобаны iске асырып, бұл тәжiрибенi кеңiнен тарату керек.

Цифрлық және басқа да инновациялық шешiмдердi әзiрлеушiлердiң өз экожүйесiн дамытуы аса маңызды мәселеге айналып келедi.

Ол бiздiң Назарбаев Университетi, «Астана» халықаралық қаржы орталығы, IT-стартаптардың халықаралық технопаркi сияқты инновациялық орталықтардың төңiрегiнде қалыптасуға тиiс.

«Алатау» инновациялық технологиялар паркiнiң қызметiн ұйымдастыруды түбегейлi қайта қарау қажет.

Нақты сектордың жаңа технологияларға деген сұранысты ынталандыруы және венчурлық қаржыландырудың жеке нарығының қызметi инновациялық экожүйе жетiстiктерiнiң негiзгi факторлары болып саналады.

Бұл үшiн тиiстi заңнама қажет.

Бұдан бөлек, IT және инжинирингтiк қызмет көрсетудi дамыту ерекше маңызға ие болып отыр.

Экономиканы цифрландыру табыс әкелгенiмен, жұмыс күшiнiң көптеп босап қалу қаупiн де тудырады.

Босайтын жұмыс күшiн еңбекпен қамту үшiн келiсiлген саясатты алдын ала тиянақтау керек.

Бiлiм беру жүйесiн, коммуникация мен стандарттау салаларын жаңа индустрияландыру талаптарына бейiмдеу қажет болады.

2018 жылы «цифрлық дәуiр» өнеркәсiбiн қалыптастыруға арналған индустрияландырудың үшiншi бесжылдығын әзiрлеуге кiрiсу керек.

ЕКIНШI. Ресурстық әлеуеттi одан әрi дамыту.

ХХI ғасырда әлемнiң табиғи ресурстарға деген мұқтаждығы жалғасуда. Олар болашақта жаһандық экономиканы және елiмiздiң экономикасын дамыту барысында ерекше маңызға ие болады.

Бiрақ шикiзат индустрияларын ұйымдастыру iсiн, табиғи ресурстарды басқаруға қатысты ұстанымдарды сыни тұрғыдан қайта пысықтау керек.

Кешендi ақпараттық-технологиялық платформаларды белсендi түрде енгiзу қажет.

Кәсiпорындардың энергия тиiмдiлiгi мен энергия үнемдеуге, сондай-ақ энергия өндiрушiлердiң өз жұмыстарының экологиялық тазалығы мен тиiмдiлiгiне қойылатын талаптарды арттыру керек.

Астанада өткен ЭКСПО-2017 көрмесi баламалы, «таза» энергия саласындағы дамудың қаншалықты қарқынды екенiн көрсеттi.

Бүгiнде әлем бойынша өндiрiлетiн электр энергиясының төрттен бiрi жаңартылатын энергия көздерiне тиесiлi.

Болжам бойынша, 2050 жылға қарай бұл көрсеткiш 80 процентке жетедi.

Бiз 2030 жылға қарай Қазақстандағы баламалы энергия үлесiн 30 процентке жеткiзу мiндетiн қойдық.

Қазiр бiзде жалпы қуаттылығы 336 МВт болатын жаңартылатын энергия көздерiнiң 55 нысаны жұмыс iстейдi. Соларда 2017 жылы 1,1 миллиард киловатт-сағат «жасыл» энергия өндiрiлдi.

«Жасыл» технологияларға инвестиция салу үшiн бизнестi ынталандыру маңызды.

Өңiрлердiң әкiмдерi шағын және орта бизнес субъектiлерiн кеңiнен тартып, тұрмыстық қатты қалдықтарды заман талабына сай утилизациялау және қайта өңдеу үшiн шаралар қабылдау керек.

Осы және басқа да шаралар заңнамаға, соның iшiнде Экологиялық кодекске өзгерiстер енгiзудi талап етедi.

ҮШIНШI. «Ақылды технологиялар» — агроөнеркәсiп кешенiн қарқынды дамыту мүмкiндiгi.

Аграрлық саясат еңбек өнiмдiлiгiн түбегейлi арттыруға және өңделген өнiмнiң экспортын ұлғайтуға бағытталуы керек.

Бiз егiн егiп, дәндi дақылдарды өсiрудi үйрендiк.

Оны мақтан тұтамыз. Алайда, қазiр ол жеткiлiксiз.

Шикiзатты қайта өңдеудi қамтамасыз етiп, әлемдiк нарықтарға жоғары сапалы дайын өнiммен шығуымыз қажет.

Бұл мәселенi шешуге барлық аграрлық кешеннiң түбегейлi бет бұруы маңызды.

Аграрлық ғылымды дамыту мәселесi басты назарда болуға тиiс.

Ол ең алдымен жаңа технологияларды трансферттеумен және оларды отандық жағдайға бейiмдеумен айналысуы қажет.

Осыған орай аграрлық университеттердiң рөлiн қайта қарау керек.

Олар диплом берiп қана қоймай, ауыл шаруашылығы кешенiнде нақты жұмыс iстейтiн немесе ғылыммен айналысатын мамандарды дайындауға тиiс.

Бұл жоғары оқу орындарынан оқу бағдарламаларын жаңартып, агроөнеркәсiп кешенiндегi озық бiлiм мен үздiк тәжiрибенi тарататын орталықтарға айналу талап етiледi.

Мысалы, егiн егу мен астық жинаудың оңтайлы уақытын болжамдаудың, «ақылды суарудың», минералды тыңайтқыш себудiң, зиянкестермен және арамшөппен күресудiң интеллектуалды жүйелерi арқылы өнiмдiлiктi бiрнеше есе арттыруға болады.

Жүргiзушiсi жоқ техника адами факторды азайтып, егiншiлiктiң өзiндiк құнын айтарлықтай төмендетуге мүмкiндiк бередi.

Жаңа технологиялар мен бизнес-модельдердi енгiзу, агроөнеркәсiп кешенiнiң ғылымға негiзделуiн арттыру шаруашылықтарды кооперациялау қажеттiгiн күшейтедi.

Ауыл шаруашылығы субъектiлерiнiң кооператив түрiнде жұмыс iстеуiне жан-жақты қолдау көрсету керек.

Мемлекет бизнеспен бiрлесiп, отандық өнiмдi халықаралық нарыққа шығарудың стратегиялық жолын тауып, iлгерiлетуге тиiс.

Ауыл шаруашылығын қарқынды дамыту өнiмнiң сапасы мен экологиялық тазалығын сақтай отырып жүргiзiлуi қажет.

Бұл бүкiл әлемге танылатын «Қазақстанда жасалған» табиғи азық-түлiк брендiн қалыптастырып, iлгерiлетуге мүмкiндiк бередi.

Сонымен қатар жердi барынша тиiмдi игеретiндердi ынталандырып, ал дұрыс пайдалана алмайтындарға шара қолдану керек.

Тиiмсiз субсидияларды ауыл шаруашылығы кешенi субъектiлерiне арналған банк несиелерiн арзандатуға қайта бағыттау қажет.

5 жыл iшiнде агроөнеркәсiп кешенiндегi еңбек өнiмдiлiгiн және өңделген ауыл шаруашылығы өнiмiнiң экспортын, тиiсiнше, кем дегенде 2,5 есеге арттыруды тапсырамын.

ТӨРТIНШI. Көлiк-логистика инфрақұрылымының тиiмдiлiгiн арттыру.

Бүгiнде Қазақстан арқылы бiрнеше трансконтиненталды коридор өтедi.

Бұл туралы көп айтылды.

Жалпы, Қазақстан арқылы өткен жүк транзитi 2017 жылы 17 процентке өсiп, 17 миллион тоннаға жуықтады.

Транзиттен түсетiн жыл сайынғы табысты 2020 жылы 5 миллиард долларға жеткiзу мiндетi тұр.

Бұл инфрақұрылымға жұмсалған мемлекет қаражатын тез арада қайтаруға мүмкiндiк бередi.

Жүк қозғалысын онлайн режiмiнде бақылап, олардың кедергiсiз тасымалдануы үшiн және кедендiк операцияларды жеңiлдету мақсатымен блокчейн сияқты цифрлық технологиялардың ауқымды түрде енгiзiлуiн қамтамасыз ету қажет.

Заманауи шешiмдер логистиканың барлық буынының өзара байланысын ұйымдастыруға мүмкiндiк бередi.

«Үлкен деректердi» (Big data) пайдалану сапалы талдауды қамтамасыз етуге, өсiмнiң резервiн анықтауға және артық шығынды азайтуға жағдай туғызады.

Осы мақсаттар үшiн Интеллектуалды көлiк жүйесiн енгiзу қажет.

Бұл жүйе көлiк ағынын тиiмдi басқаруға және инфрақұрылымды одан әрi дамыту қажеттiгiн анықтауға жол ашады.

Iшкi өңiрлiк қатынастарды жақсарту үшiн автожолдардың жергiлiктi желiсiн жөндеу мен қайта салуға арналған қаржы көлемiн көбейту керек.

Осыған жыл сайын бөлiнетiн бюджет қаражатының жалпы көлемiн орташа мерзiмдегi кезеңде 150 миллиард теңгеге жеткiзу қажет.

Бұл жұмысқа өңiрлердегi барлық әкiмдiктердiң белсендi қатысуын қамтамасыз ету керек.

БЕСIНШI. Құрылысқа және коммуналдық секторға заманауи технологияларды енгiзу.

Жүзеге асырылып жатқан бағдарламалар арқасында Қазақстанда пайдалануға берiлген тұрғын үйлердiң көлемi жылына 10 миллион шаршы метрден асты.

Тұрғын үйдi көпшiлiкке қолжетiмдi еткен тұрғын үй жинақтау жүйесi тиiмдi жұмыс iстеуде.

Баспанамен қамту көрсеткiшi соңғы 10 жылда бiр тұрғынға шаққанда 30 процентке өсiп, бүгiнде 21,6 шаршы метрдi құрады.

Бұл көрсеткiштi 2030 жылы 30 шаршы метрге дейiн жеткiзу керек.

Осы мiндеттi орындау барысында құрылыс салудың жаңа әдiстерiн, заманауи материалдарды, сондай-ақ ғимараттардың жобасы мен қала құрылысының жоспарын жасағанда мүлде басқа тәсiлдердi қолдану керек.

Ғимараттардың сапасына, экологиялық тазалығына және энергиялық тиiмдiлiгiне жоғары талап қою қажет.

Салынатын және салынған үйлер мен инфрақұрылымдық нысандарды интеллектуалды басқару жүйелерiмен жабдықтау керек.

Бұл тұрғындарға қолайлы жағдай жасап, электр энергиясын, жылу мен суды тұтынуды қысқартып, табиғи монополистердi тиiмдi жұмысқа ынталандырады.

Заңнамаға, соның iшiнде табиғи монополиялар саласын реттейтiн заңдарға тиiстi өзгерiстер енгiзу қажет.

Әкiмдер тұрғын үй-коммуналдық инфрақұрылымын жетiлдiру мәселесiн мемлекет-жекеменшiк серiктестiгi негiзiнде белсендi шешуi керек.

Ауылдық елдi мекендердi сапалы ауызсумен қамтамасыз ету үшiн Үкiмет бұл iске барлық қаражат көздерiнен жыл сайын кем дегенде 100 миллиард теңге қарастыруы қажет.

АЛТЫНШЫ. Қаржы секторын «қайта жаңғырту».

Банктiк портфельдердi «нашар» несиеден арылту iсiн аяқтау қажет.

Ол үшiн банк иелерi шығындарын мойындай отырып, экономикалық жауапкершiлiк алуға тиiс.

Акционерлердiң аффилирленген компаниялар мен жеке адамдардың пайдасы үшiн банктерден қаржы шығаруы ауыр қылмыс болып саналуға тиiс.

Ұлттық Банк мұндай iстерге немқұрайлы қарамау керек.

Әйтпесе, мұндай мемлекеттiк органның не керегi бар?

Ұлттық Банк тарапынан қаржы институттарының қызметiн қадағалау қатаң, уақтылы әрi нәтижелi болуға тиiс.

Мемлекет қарапайым азаматтардың мүдделерiн қорғауға одан әрi кепiлдiк бередi.

Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заң қабылдауды тездету қажет.

Сонымен қатар 2016 жылдың 1 қаңтарына дейiн халыққа берiлген валюталық ипотекалық займдар жөнiндегi мәселенi Ұлттық Банкке толығымен шешудi тапсырамын.

Сол күннен бастап аталған валюталық займдарды жеке тұлғаларға беруге заң жүзiнде тыйым салынған болатын.

Ұлттық Банк пен Үкiмет экономика салаларындағы нақты тиiмдiлiктi есепке алатын ставкалармен бизнеске ұзақ мерзiмдi несиелендiрудi қамтамасыз ету мәселесiн бiрлесiп шешуге тиiс.

Инвестициялық ахуалдың одан әрi жақсаруы және қор нарығының дамуы маңызды болып саналады.

Бұл — жұмысын бастаған «Астана» халықаралық қаржы орталығының негiзгi мiндеттерiнiң бiрi.

Ол халықаралық озық тәжiрибенi пайдаланып, ағылшын құқығы мен заманауи қаржы технологияларын қолданатын өңiрлiк хабқа айналуға тиiс.

«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» ұлттық компанияларының акцияларын IPO-ға табысты түрде шығару қор нарығын дамытуға септiгiн тигiзедi.

ЖЕТIНШI. Адами капитал — жаңғыру негiзi.

Бiлiм берудiң жаңа сапасы.

Барлық жастағы азаматтарды қамтитын бiлiм беру iсiнде өзiмiздiң озық жүйемiздi құруды жеделдету қажет.

Бiлiм беру бағдарламаларының негiзгi басымдығы өзгерiстерге үнемi бейiм болу және жаңа бiлiмдi меңгеру қабiлетiн дамыту болуға тиiс.

2019 жылдың 1 қыркүйегiне қарай мектепке дейiнгi бiлiм беру iсiнде балалардың ерте дамуы үшiн өз бетiнше оқу машығы мен әлеуметтiк дағдысын дамытатын бағдарламалардың бiрыңғай стандарттарын енгiзу қажет.

Орта бiлiм беру саласында жаңартылған мазмұнға көшу басталды, ол 2021 жылы аяқталатын болады.

Бұл — мүлде жаңа бағдарламалар, оқулықтар, стандарттар және кадрлар.

Педагогтарды оқыту және олардың бiлiктiлiгiн арттыру жолдарын қайта қарау керек болады.

Елiмiздiң университеттерiндегi педагогикалық кафедралар мен факультеттердi дамыту қажет.

Бiлiм берудiң барлық деңгейiнде математика және жаратылыстану ғылымдарын оқыту сапасын күшейту керек.

Бұл — жастарды жаңа технологиялық қалыпқа дайындаудың маңызды шарты.

Бiлiм беру мекемелерiнiң арасындағы бәсекелестiктi арттырып, жеке капиталды тарту үшiн қала мектептерiнде жан басына қатысты қаржыландыру енгiзiлетiн болады.

Бiздегi оқушылардың жүктемесi ТМД елдерiнiң iшiнде ең жоғары болып отырғанын және Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы елдерiне қарағанда орта есеппен үштен бiр еседен көп екенiн ескерiп, оны төмендету керек.

Барлық өңiрлердегi Оқушылар сарайларының базасында компьютерлердi, лабораторияларды және 3Д-принтерлердi қоса алғанда, барлық қажеттi инфрақұрылымдары бар балалар технопарктерi мен бизнес-инкубаторларының желiсiн құру керек.

Бұл жас ұрпақты ғылыми-зерттеу саласына және өндiрiстiк-технологиялық ортаға ұтымды түрде кiрiстiруге көмектеседi.

Қазақстандықтардың болашағы — қазақ, орыс және ағылшын тiлдерiн еркiн меңгеруiнде.

Орыс тiлдi мектептер үшiн қазақ тiлiн оқытудың жаңа әдiстемесi әзiрленiп, енгiзiлуде.

Егер бiз қазақ тiлi ғұмырлы болсын десек, оны жөнсiз терминологиямен қиындатпай, қазiргi заманға лайықтауымыз қажет.

Алайда, соңғы жылдары әлемде қалыптасқан 7 мың термин қазақ тiлiне аударылған.

Мұндай «жаңалықтар» кейде күлкiңдi келтiредi.

Мысалы, «ғаламтор» (Интернет), «қолтырауын» (крокодил), «күйсандық» (фортепиано) және тағы сол сияқтылар толып жатыр.

Осындай аудармаларды негiздеу тәсiлдерiн қайта қарастырып, терминология тұрғысынан қазақ тiлiн халықаралық деңгейге жақындату керек.

Латын әлiпбиiне көшу бұл мәселенi реттеуге мүмкiндiк бередi.

2025 жылға дейiн бiлiм берудiң барлық деңгейiнде латын әлiпбиiне көшудiң нақты кестесiн жасау қажет.

Орыс тiлiн бiлу маңызды болып қала бередi.

2016 жылдан берi жаңартылған бағдарлама бойынша орыс тiлi қазақ мектептерiнде 1-сыныптан бастап оқытылып келедi.

2019 жылдан 10-11-сыныптардағы жаратылыстану ғылымының жекелеген пәндерiн оқытуды ағылшын тiлiне көшiру басталатын болады.

Нәтижесiнде, бiздiң барлық түлектерiмiз елiмiзде және жаһандық әлемде өмiр сүрiп, жұмыс iстеуi үшiн қажеттi деңгейде үш тiлдi меңгеретiн болады.

Сонда ғана нағыз азаматтық қоғам құрылады.

Кез келген этникалық топтың өкiлi кез келген жұмысты таңдай алады, тiптi Президент болып сайлануға да мүмкiндiгi болады.

Қазақстандықтар бiртұтас ұлтқа айналады.

Оқытудың мазмұндылығы заманауи техникалық тұрғыдан қолдау көрсету арқылы үйлесiмдi түрде толықтырылуға тиiс.

Цифрлық бiлiм беру ресурстарын дамыту, кең жолақты Интернетке қосу және мектептерiмiздi видеоқұрылғылармен жабдықтау жұмыстарын жалғастыру қажет.

Жұмыс берушiлердi тарту арқылы және халықаралық талаптар мен цифрлық дағдыларды ескере отырып, техникалық және кәсiптiк бiлiм беру бағдарламаларын жаңарту керек.

«Баршаға тегiн кәсiптiк-техникалық бiлiм беру» жобасын жүзеге асыруды жалғастыру қажет.

Мемлекет жастарға алғашқы мамандықты бередi.

Үкiмет бұл мiндеттi орындауға тиiс.

Орта мектеп пен колледждер және жоғары оқу орындары үздiк оқытушыларының видеосабақтары мен видеолекцияларын Интернетте орналастыру керек.

Бұл барлық қазақстандықтарға, оның iшiнде шалғайдағы елдi мекен тұрғындарына озық бiлiм мен құзыреттiлiкке қол жеткiзуге жол ашады.

Жоғары бiлiм беру iсiнде жасанды интеллектпен және «үлкен деректермен» жұмыс iстеу үшiн ақпараттық технологиялар бойынша бiлiм алған түлектер санын көбейту керек.

Осыған орай металлургия, мұнай-газ химиясы, агроөнеркәсiп кешенi, био және IT-технологиялар салаларын зерттеу iсiнде басымдық беретiн жоғары оқу орны ғылымын дамыту керек.

Қолданбалы ғылыми-зерттеулердi ағылшын тiлiне бiртiндеп көшiрудi жүзеге асыру талап етiледi.

Жоғары оқу орындары шетелдердiң жетекшi университеттерiмен, ғылыми орталықтарымен, iрi кәсiпорындарымен және трансұлттық корпорацияларымен бiрлескен жобаларды белсендi түрде жүзеге асыруы қажет.

Жеке сектордың бiрлескен қаржыландыруға атсалысуы барлық қолданбалы ғылыми-зерттеу әзiрлемелерi үшiн мiндеттi талап болуға тиiс.

Жас ғалымдарымызға ғылыми гранттар аясында квота бөлiп, оларды қолдаудың жүйелi саясатын жүргiзуiмiз керек.

Бiлiм беру саласына өзiнiң инвестициялық жобалары мен экспорттық әлеуетi бар экономиканың жеке саласы ретiнде қарайтын кез келдi.

Жоғары оқу орындарына бiлiм беру бағдарламаларын жасауға көбiрек құқық берiп, олардың академиялық еркiндiгiн заңнамалық тұрғыдан бекiту керек.

Оқытушылардың қайта даярлықтан өтуiне күш салып, жоғары оқу орындарына шетелдiк менеджерлердi тартып, әлемдiк университеттердiң кампустарын ашу қажет.

Ұлттың әлеуетiн арттыру үшiн мәдениетiмiз бен идеологиямызды одан әрi дамытуымыз керек.

«Рухани жаңғырудың» мән-маңызы да нақ осында.

Өзiнiң тарихын, тiлiн, мәдениетiн бiлетiн, сондай-ақ заманына лайық, шет тiлдерiн меңгерген, озық әрi жаһандық көзқарасы бар қазақстандық бiздiң қоғамымыздың идеалына айналуға тиiс.

Үздiк денсаулық сақтау iсi және денi сау ұлт.

Халықтың өмiр сүру ұзақтығының өсуiне және медициналық технологиялардың дамуына байланысты медициналық қызмет көрсетуге деген сұраныс көлемi арта түсетiн болады.

Қазiргi денсаулық сақтау iсi қымбатқа түсетiн стационарлық емге емес, негiзiнен аурудың алдын алуға бағытталуға тиiс.

Саламатты өмiр салтын насихаттай отырып, қоғамдық денсаулықты басқару iсiн күшейту керек.

Жастардың репродуктивтi денсаулығын қорғауға және нығайтуға ерекше назар аудару керек.

Тиiмдiлiгi аз және мемлекет үшiн шығыны көп диспансерлiк ем қолданудан негiзгi созылмалы ауруларға алыстан диагностика жасап, сондай-ақ осы саланы амбулаторлық емдеу арқылы басқаруға көшу қажет.

Бұл тәжiрибе әлемде бұрыннан бар.

Оны батыл әрi белсендi түрде енгiзу керек.

Онкологиялық аурулармен күресу үшiн кешендi жоспар қабылдап, ғылыми онкологиялық орталық құру қажет.

Халықаралық озық тәжiрибе негiзiнде ауруды ерте диагностикалаудың және қатерлi iсiктi емдеудiң жоғары тиiмдiлiгi қамтамасыз етiлуге тиiс.

Бiз кардиология, босандыру және өкпе ауруымен күресу кезiнде атқарған iстерiмiз сияқты жұмыстарды да жүргiзуiмiз керек.

Денсаулық сақтау саласы халықтың, мемлекеттiң және жұмыс берушiнiң ортақ жауапкершiлiгiне негiзделген Мiндеттi әлеуметтiк медициналық сақтандыру жүйесiне кезең-кезеңiмен көшетiн болады.

Оны енгiзудiң қажеттiлiгi ешқандай күмән туғызбайды.

Алайда, Денсаулық сақтау министрлiгi мен Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау министрлiгi iске асырмаған дайындық жұмыстарын тыңғылықты жүргiзу талап етiледi.

Мемлекеттiң мiндеттерiн нақты белгiлей отырып, Тегiн медициналық көмектiң кепiлдiк берiлген көлемiнiң жаңа моделiн әзiрлеу қажет.

Халық мемлекет тарапынан кепiлдiк берiлмеген қызметтердi Мiндеттi әлеуметтiк медициналық сақтандыру жүйесiнiң қатысушысы ретiнде немесе ерiктi медициналық сақтандыру, сондай-ақ бiрлесе төлеу арқылы ала алады.

Ақпараттық жүйелердi бiрiктiру, мобильдiк цифрлық қосымшаларды қолдану, электрондық денсаулық паспортын енгiзу, «қағаз қолданбайтын ауруханаға» көшу арқылы медициналық көмектiң қолжетiмдiлiгi мен тиiмдiлiгiн арттыру қажет.

Медицинада ауруларды диагностикалау мен емдеудiң тиiмдiлiгiн айтарлықтай арттыратын генетикалық талдау мен жасанды интеллект технологияларын енгiзуге кiрiсуiмiз керек.

Медициналық кадрлармен қамтамасыз ету және оларды сапалы даярлау маңызды мәселе болып саналады.

Бүгiнде бiзде Назарбаев Университетiнiң бiрегей Медицина мектебi бар. Онда бiрiктiрiлген университет клиникасы жұмыс iстейдi.

Бұл тәжiрибе барлық медициналық жоғары оқу орындарына таратылуға тиiс.

Осы және басқа да шараларды iске асыру үшiн «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесi туралы» кодекстiң жаңа редакциясын әзiрлеу қажет.

Сапалы жұмыспен қамту және әлеуметтiк қамсыздандырудың әдiлеттi жүйесi.

Еңбек нарығының тиiмдiлiгiн қамтамасыз етiп, әрбiр адамның өз әлеуетiн iске асыра алуы үшiн жағдай жасаудың маңызы зор.

Барлық негiзгi мамандық бойынша заманауи стандарттар әзiрлеу қажет.

Бұл стандарттарда жұмыс берушiлер мен бизнесмендер еңбеккерлердiң бiлiмi, қабiлетi мен құзыретiнiң қандай болуы қажеттiгiн нақты белгiлейдi.

Кәсiби стандарттардың талаптарын ескерiп, бiлiм берудiң жаңа бағдарламаларын әзiрлеу қажет немесе қазiргi бағдарламаларды жаңарту керек.

Өзiн-өзi жұмыспен қамтығандар мен жұмыссыздар экономикалық өсiмнiң резервi саналады.

Мен өзiн-өзi жұмыспен қамтығандар мәселесiн қарастыру жөнiнде бiрнеше рет талап қойғанмын.

Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау министрлiгi бұл iске жауапсыздық танытып, атүстi қарап отырды.

Адамдарды нәтижелi жұмысқа тарту үшiн көбiрек мүмкiндiк берiп, олардың жеке кәсiбiн бастауына немесе жаңа мамандық алып, жұмысқа орналасуына жағдай жасау керек.

«Атамекен» ұлттық кәсiпкерлер палатасының бизнестi үйрету жөнiндегi жұмыстары қолдауға тұрарлық.

Нәтижелi жұмыспен қамтуды және жаппай кәсiпкерлiктi дамыту бағдарламасы аясында оның құралдарын нығайта отырып, халықтың осы санаттарын кеңiнен тарту қажет.

Өзiн-өзi жұмыспен қамтығандарды тiркеу үдерiсiн мейлiнше жеңiлдетiп, оларға мемлекет алдындағы мiндеттерiн адал атқару тиiмдi болатындай жағдай туғызу қажет.

Қазақстандықтардың жаңа жұмыс орнын салыстырмалы түрде тезiрек иеленуге, соның iшiнде елiмiздiң басқа да елдi мекендерiнен жұмыс табуға мүмкiндiгi болуға тиiс.

Бiрыңғай электрондық еңбек биржасын кең ауқымда енгiзу қажет. Онда бос жұмыс орындары мен жұмыс iздеушiлер туралы барлық ақпарат жинақталуға тиiс.

Азаматтар үйлерiнен шықпай-ақ кәсiби бағдарлы тест тапсырып, оқу курстары мен мемлекеттiк қолдау шаралары туралы бiлiп, өзiн қызықтыратын жұмыс таба алатын болады.

Еңбек кiтапшаларын да электрондық форматқа көшiрген жөн.

Электрондық еңбек биржасы туралы заңды 2018 жылғы 1 сәуiрге дейiн қабылдау қажет.

Әлеуметтiк саясат азаматтарды толыққанды экономикалық өмiрге тарту арқылы жүзеге асырылатын болады.

Қазiр зейнетақы жүйесi толықтай еңбек өтiлiне байланыстырылған.

Кiм көп жұмыс iстесе, сол көп зейнетақы алатын болады.

Осыған орай, барша қазақстандықтар өздерiнiң атқаратын жұмыстарын заңдастыруға зор мән беруi керек.

Әлеуметтiк сақтандыру жүйесiнде де еңбек өтiлi мен өтемақы мөлшерi арасындағы өзара байланыс күшейтiлетiн болады.

Бiз 2018 жылдан бастап халықтың әлеуметтiк тұрғыдан аз қамтылған тобына атаулы әлеуметтiк көмек көрсетудiң жаңа тәртiбiне көштiк.

Оның шегi ең төменгi күнкөрiс деңгейiнiң 40 процентiнен 50 процентiне дейiн көтерiлдi.

Еңбекке қабiлеттi әлеуметтiк тұрғыдан аз қамтылған азаматтар үшiн берiлетiн қаржылай көмек олар жұмыспен қамту шараларына қатысқан жағдайда ғана қолжетiмдi болады.

Еңбекке қабiлетсiз азаматтарға мемлекеттiк қолдау көрсету шаралары күшейтiледi.

Қымбатты қазақстандықтар!

Мемлекет өзiнiң әлеуметтiк мiндеттемелерiнiң барлығын толықтай орындайды.

2016-2017 жылдары зейнетақы мен жәрдемақы үш рет көбейгенiн еске салғым келедi.

Базалық зейнетақы, жалпы алғанда, 29 процентке, ынтымақты зейнетақы 32 процентке, бала тууға байланысты жәрдемақы 37 процентке, ал мүгедектер мен асыраушысынан айырылғандарға төленетiн жәрдемақының әрқайсысы 43 процентке өстi.

Денсаулық сақтау саласындағы қызметкерлердiң жалақысы 28 процентке дейiн, бiлiм беру саласы қызметкерлерiнiң жалақысы 29 процентке дейiн, әлеуметтiк қорғау саласы қызметкерлерiнiң жалақысы 40 процентке дейiн, «Б» корпусындағы мемлекеттiк қызметшiлердiң жалақысы 30 процентке, стипендиялар 25 процентке өстi.

Дағдарыс заманы. Әйтсе де, әлемнiң санаулы ғана елдерi әлеуметтiк салаға жұмсайтын шығындарын осылай арттыра алды.

Республикалық бюджеттiң әлеуметтiк салаға бөлiнген шығыны 2018 жылы 12 процентке өсiп, 4,1 триллион теңгеден асты.

Әлеуметтiк төлемдердi, соның iшiнде зейнетақыны өсiру 3 миллионнан астам қазақстандықтың табыстарын көбейтедi.

2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап ынтымақты зейнетақы 8 процентке артты.

Мүгедектерге, асыраушысынан айырылған және мүгедек балалар тәрбиелеп отырған отбасыларына арналған жәрдемақылар 16 процентке дейiн өстi.

2018 жылдың 1 шiлдесiнен бастап базалық зейнетақы еңбек өтiлiне байланысты орташа алғанда 1,8 есе көбейетiн болады.

Бұдан бөлек, 2018 жылдың 1 шiлдесiнен бастап кәмелетке толған, бала кезiнен бiрiншi топтағы мүгедектердi бағып отырған ата-аналар үшiн қосымша мемлекеттiк жәрдемақыны енгiзудi тапсырамын.

Бiр ең төменгi күнкөрiс деңгейiнен кем емес мұндай жәрдемақыны шамамен 14 мың отбасы ай сайын алады.

2018 жылы осы мақсатқа 3 миллиард теңгеге дейiн қаржы қажет болады.

Мұғалiм мәртебесiн арттыру мақсатымен бiлiм берудiң жаңартылған мазмұнына көшкен ұстаздардың лауазымдық жалақысын 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап 30 процентке көбейтудi тапсырамын.

Жаңартылған мазмұн дегенiмiз — халықаралық стандарттарға сай келетiн және Назарбаев зияткерлiк мектептерiнде бейiмделуден өткен заманауи оқу бағдарламалары.

Бұлар бiздiң балаларымызға қажеттi функционалдық сауаттылық пен сыни тұрғыдан ойлау қабiлетiн дарытады.

Сонымен қатар 2018 жылы категориялар арасындағы алшақтықты арттырып, мұғалiмдер үшiн бiлiктiлiк деңгейiн ескеретiн категориялардың жаңа кестесiн енгiзудi тапсырамын.

Категорияларды бүкiл әлемде қолданылып жүрген ұлттық бiлiктiлiк тест арқылы беру керек.

Бұл педагогтарды өздерiн ұдайы жетiлдiруге ынталандыратын болады.

Нәтижесiнде, мұғалiмдердiң жалақысы бiлiктiлiгiнiң расталуына байланысты тұтастай алғанда 30 проценттен 50 процентке дейiн өседi.

Бұл үшiн биыл қосымша 67 миллиард теңге бөлу қажет.

СЕГIЗIНШI. Тиiмдi мемлекеттiк басқару.

Мемлекеттiк әкiмшiлендiру кезiнде кәсiпкерлер мен тұрғындардың шығындарын қысқартуға байланысты жұмыстарды жалғастыру қажет.

Осыған орай бизнестi реттеуге қатысуды әрi қарай азайтуға бағытталған заң қабылдауды жылдамдату керек.

«Бiр терезе» қағидаты бойынша бизнеске мемлекеттiк қолдау көрсету үдерiстерiн цифрландыруды қамтамасыз ету қажет.

Мемлекеттiк органдардың ақпараттық жүйелерiнiң интеграциясы «бiр өтiнiш» қағидаты бойынша жекелеген мемлекеттiк қызмет көрсетуден кешендi қызмет көрсетуге көшуге мүмкiндiк бередi.

Сонымен қатар табиғи монополия субъектiлерi көрсететiн қызметтерiнiң сапасын арттыру жөнiндегi жұмысты жалғастыру керек.

Олар үшiн және энергия өндiрушiлер үшiн инвестициялық бағдарламаларын ескерiп, негiзделген тарифтердi белгiлеу маңызды.

Бизнес-климатты жақсарту үшiн батыл iс-қимыл талап етiледi, әсiресе өңiрлiк деңгейде.

Үкiмет бизнестi көлеңкеден шығарып, оны қолдауға бағытталған жүйелi шаралардың жаңа пакетiн дайындауға тиiс.

Мемлекеттiк органдарға бағынышты ұйымдардың санын қысқарту есебiнен жекешелендiру жоспарын кеңейте отырып, оны iске асыруды жеделдету қажет.

Әкiмшiлiк шығындарды азайту үшiн ведомствоға бағынышты нақты қажеттi ұйымдарды мүмкiндiгiнше бiрiктiру керек.

Босаған қаражатты мемлекеттiк қызметшiлердiң факторлық-балдық шкалаға негiзделген жаңа еңбекақы жүйесiн енгiзуге бағыттау қажет.

Бұл орталықтағы және өңiрлердегi мемлекеттiк қызметшiлер жалақысының диспропорциясын қысқартады, сондай-ақ жұмыстың сипаты мен тиiмдiлiгi ескерiлетiн болады.

Үкiметке Мемлекеттiк қызмет iстерi агенттiгiмен бiрлесiп, 2018 жылы орталық және жергiлiктi мемлекеттiк органдарда осы жүйенi енгiзудiң пилоттық жобаларын iске асыруды тапсырамын.

Өңiрлердегi мемлекеттiк қызметтiң тиiмдiлiк әлеуетiн олардың экономикалық дербестiгi мен жауапкершiлiгiн арттыру арқылы мейлiнше толық ашу керек.

Жалпы алғанда, өңiрлiк саясат өңiрлердiң шығындарын теңестiруден жеке табыстарының өсiмiн ынталандыруға бағытталуға тиiс.

Атап айтқанда, бүгiнде әлемдегi әрбiр оныншы жұмыс орнын ашып отырған сырттан келушiлер туризмi мен iшкi туризм кез келген өңiр үшiн перспективалық табыс көздерiнiң бiрi болып саналады.

Үкiмет виза мәселелерiн жеңiлдетудi, инфрақұрылымды дамытуды және туризм саласындағы кедергiлердi алып тастауды қамтитын кешендi шаралар қабылдауы керек.

Фискальды орталықсыздандыру аясында шағын және орта бизнестен түсетiн корпоративтi табыс салығын өңiрлiк бюджеттерге беру мәселесiн шешу керек.

2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап 2 мыңнан астам адам тұратын аудандық маңызы бар қалалар, ауылдар мен ауылдық округтерде жергiлiктi өзiн-өзi басқарудың дербес бюджетi мен коммуналдық меншiгiн енгiзу заң жүзiнде белгiленген.

2020 жылдан бастап бұл нормалар барлық елдi мекендерде күшiне енедi.

Салықтық және салықтан тыс басқа да түсiмдердiң 7 түрi, сондай-ақ шығындардың 19 бағыты ауыл бюджетiне берiлдi.

Бұл жергiлiктi маңызы бар мәселелердi шешу үшiн халықты тартуға мүмкiндiк бередi.

Сонымен қатар мемлекеттiк органдар нақты уақыт және жедел жауап беру режiмiнде азаматтардың ескертпелерi мен ұсыныстарын есепке алу үшiн заманауи цифрлық технологияларды қолдануға тиiс.

Мемлекет пен компаниялар жаңа технологияларды енгiзе отырып, өз ақпараттық жүйелерi мен құрылғыларының берiк қорғалуын қамтамасыз етуi керек.

Бүгiнде киберқауiпсiздiк ұғымы тек ақпаратты ғана емес, сонымен қатар өндiрiстiк және инфрақұрылымдық нысандарды басқару тетiгiн қорғау дегендi де бiлдiредi.

Осы және өзге де шаралар Қазақстанның Ұлттық қауiпсiздiк стратегиясында көрiнiс табуға тиiс.

ТОҒЫЗЫНШЫ. Жемқорлықпен күрес және заңның үстемдiгi.

Жемқорлықтың алдын алуға бағытталған күрес жалғаса бередi.

Көп жұмыс iстелiп жатыр.

Соңғы 3 жылда ғана жоғары лауазымды шенеунiктер мен мемлекеттiк компаниялардың басшыларын қоса алғанда, жемқорлық үшiн 2,5 мыңнан астам адам сотталды.

Осы уақыт iшiнде олардың 17 миллиард теңге көлемiнде келтiрген залалы өтелдi.

Мемлекеттiк органдардағы процестердi, соның iшiнде олардың халықпен және бизнеспен қарым-қатынасын цифрландыру маңызды болып саналады.

Атап айтқанда, азаматтар өз өтiнiштерiнiң қалай қарастырылып жатқанын көрiп, дер кезiнде сапалы жауап алуға тиiс.

Сот және құқық қорғау жүйелерiн институционалды тұрғыдан өзгерту жүзеге асырылуда.

Заңнамаға қылмыстық процестегi азаматтардың құқықтарын қорғау iсiн күшейтудi, оның әсiре қатаңдығын бәсеңдетудi көздейтiн нормалар енгiзiлдi.

Адвокаттардың құқықтары мен сотқа дейiнгi сатыдағы сот бақылауының аясы кеңейдi.

Құқық қорғау органдарының өкiлеттiгi мен жауапкершiлiк шегi айқындалды.

Азаматтардың конституциялық құқықтарына кепiлдiктi нығайту, құқық үстемдiгiн қамтамасыз ету, құқық қорғау қызметiн iзгiлендiру жұмыстарын жалғастыру қажет.

Қоғамдық тәртiптi сақтау және қауiпсiздiктi қамтамасыз ету саласында көшелерде және адам көп жиналатын қоғамдық орындарда бейнебақылау жүргiзетiн, азаматтарды анықтайтын және жол қозғалысын қадағалайтын интеллектуалды жүйелердi белсендi түрде енгiзу керек.

ОНЫНШЫ. «Ақылды қалалар» «ақылды ұлт» үшiн.

2018 жыл — елордамыз Астананың 20 жылдығын атап өтетiн мерейтойлы жыл.

Бас қаламыздың қалыптасуы және Еуразияның маңызды даму орталықтарының қатарына қосылуы — баршамыздың ортақ мақтанышымыз.

Заманауи технологиялар жылдам өсiп келе жатқан мегаполистiң проблемаларын тиiмдi шешуге жол ашады.

«Смарт Сити» тұжырымдамасы мен қалаға қоныс аударатын адамдардың құзыреттерiн дамыту негiзiнде қалалық ортаны басқаруды кешендi түрде енгiзу қажет.

Әлемде инвесторлар үшiн қалалар бәсекеге түседi деген түсiнiк қалыптасты.

Олар елдi емес, жайлы өмiр сүрiп, жұмыс iстейтiн қаланы таңдайды.

Сондықтан, Астананың тәжiрибесi негiзiнде «Смарт Сити» «эталонды» стандартын қалыптастырып, Қазақстан қалалары арасында озық практиканы таратуды және тәжiрибе алмасу iсiн бастау керек.

«Ақылды қалалар» өңiрлiк дамудың, инновацияны таратудың және елiмiздiң барлық аумағында тұрмыс сапасын арттырудың локомотивтерiне айналады.

Мiне, алдымызда тұрған 10 мiндет осы. Бұлар — түсiнiктi әрi айқын.

Қымбатты қазақстандықтар!

Бiз саяси тұрақтылық пен қоғамдық келiсiмнiң арқасында экономикамызды, саясатымызды және санамызды жаңғыртуға кiрiстiк.

Технологиялық және инфрақұрылымдық тұрғыдан дамудың жаңа кезеңiне тың серпiн берiлдi.

Конституциялық реформа билiк тармақтары арасындағы балансты нақтылай түстi.

Бiз ұлттық сананы жаңарту үдерiсiн бастадық.

Бұл базалық үш бағыт Қазақстан жаңғыруының жүйелi үш тұғыры болып саналады.

Бiз жаңа заманға сай болу үшiн Төртiншi өнеркәсiптiк революция жағдайындағы тарихи өрлеу бастауында тұрған бiртұтас ұлт болуымыз керек.

Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. 2017 жылғы 31 қаңтар

«Қазақстанның үшiншi жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабiлеттiлiк»

Құрметтi қазақстандықтар!

Мен Қазақстан халқына жаңа дәуiр қарсаңында сөз арнап отырмын.

Елiмiз өзiнiң 25 жылдық даму кезеңiнен абыроймен өттi. Бiз елiмiздi мақтан тұтамыз. Табыстарымыз бен жетiстiктерiмiз туралы Тәуелсiздiгiмiздiң 25 жылдық мерейтойында атап өттiк. Оларды бүкiл әлем бiледi және жоғары бағалайды.

2017 жылдың басынан бастап Қазақстан Бiрiккен Ұлттар Ұйымы Қауiпсiздiк Кеңесiнiң мүшесi болды.

Биыл Астанада «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесi өтедi. Мұндай өте маңызды әлемдiк деңгейдегi iс-шараны бiз ТМД және Орталық Азия елдерiнiң арасында бiрiншi болып өткiземiз.

Алматыда Универсиада-2017 спорт ойындары өтiп жатыр. Оған 57 мемлекеттен 2 мыңнан астам спортшы мен делегация мүшелерi қатысуда.

Осының барлығы Қазақстанның халықаралық аренада жоғары беделге ие болғанын және саясатымыздың дұрыстығын көрсетедi.

Қазақстан 2050 жылға қарай әлемдегi ең алдыңғы қатарлы 30 мемлекеттiң қатарына қосылуға тиiс. Бiз осы мақсатқа қарай табандылықпен iлгерiлей беремiз.

Жаһандық бәсекелестiктiң өсуi және әлемдегi тұрақсыздық жағдайында, 2012 жылы халқыма ұсынған «Қазақстан-2050» стратегиясының өзектiлiгi арта түседi. Бiз қиындықтарды уақтылы болжай алдық.

«Нұрлы жол» экономикалық саясатының және «100 нақты қадам» Ұлт жоспарының нәтижесiнде осынау қиын, жаһандық трансформацияның алғашқы кезеңiнен лайықты өтiп келемiз. Тек 2014-2016 жылдар аралығында бiз экономиканы қолдауға қосымша 1,7 триллион теңге жұмсадық. Мұның барлығы экономикалық өсiмдi және бизнестi қолдауға, 200 мыңнан астам жаңа жұмыс орындарын ашуға мүмкiндiк бердi.

Нәтижесiнде, 2016 жылы бiз iшкi жалпы өнiмнiң 1% өсiмiн қамтамасыз еттiк. Бұл қазiргi күрделi жағдайда айтарлықтай маңызды.

Әлем қарқынды түрде өзгерiп келедi.

Бұл — жаңа жаһандық болмыс, оны бiз қабылдауға тиiспiз.

Қымбатты отандастар!

Болашағын айқындап, сын-қатерлердi күтiп отырмастан, оған табанды түрде қарсы тұра алатын халық қана жеңiске жетедi.

Әлемде кезектi, Төртiншi өнеркәсiптiк революция басталды.

Экономиканы жаппай цифрландыру тұтас саланың жойылуына және мүлде жаңа саланың пайда болуына алып келедi. Бiздiң көз алдымызда болып жатқан ұлы өзгерiстер — әрi тарихи сын-қатер, әрi Ұлтқа берiлген мүмкiндiк.

Бүгiн мен Қазақстанды Үшiншi жаңғырту жөнiнде мiндет қойып отырмын. Елдiң жаһандық бәсекеге қабiлеттiлiгiн қамтамасыз ететiн экономикалық өсiмнiң жаңа моделiн құру қажет.

Қазiргi кезде көптеген елдер осындай мiндеттi орындауға ұмтылуда. Өсiмнiң жаңа моделiне көшу тәсiлi әр жерде әр түрлi екенiне сенiмдiмiн. Бiз өзiмiздiң мықты тұстарымызды пайдаланып, Тәуелсiздiгiмiздiң 25 жылында бiрге қалыптастырған әлеуетiмiздi жоғалтып алмауымыз керек қой.

Қазақстанның Бiрiншi жаңғыруы бәрiмiздiң есiмiзде. 25 жыл бұрын КСРО-ның қирандысынан шығып, өз жолымызды қалай бастағанымыз жадымызда тұр. Сол кезде бiздiң буын iргетасынан бастап қолға алып, әлем картасында болмаған жаңа мемлекет құрды.

Жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшу жүзеге асырылды. Бiздiң бәрiмiз бiрлесiп, сол кезде елiмiздi күйреуге, азамат соғысына, экономикалық күйзелiске ұшыратпағанымыз мен үшiн өте маңызды. Қазақстан бұл кезеңде аз шығын шығарып, зор жетiстiктерге қол жеткiздi.

Екiншi жаңғыру «Қазақстан-2030» стратегиясының қабылдануымен және жаңа елорда — Астананың салынумен басталды. Оның нәтижелi болғаны дау тудырмайды. Елiмiз экономикалық тұрғыдан артта қалған аймақтан шығып, әлемдегi экономикасы бәсекеге қабiлеттi 50 мемлекеттiң қатарына кiрдi.

Табысты өткен екi жаңғыру арқылы баға жетпес тәжiрибе жинақтадық. Бiз ендi алға батыл қадам басып, Үшiншi жаңғыруды бастауға тиiспiз.

Бұл жаңғыру — қазiргi жаһандық сын-қатерлермен күрес жоспары емес, болашаққа, «Қазақстан-2050» стратегиясы мақсаттарына бастайтын сенiмдi көпiр болмақ. Ол Ұлт жоспары — «100 нақты қадам» базасында өткiзiледi.

Мен оның бес негiзгi басымдығын көрiп отырмын. Олар экономиканың әлемдiк өсiмiнiң орта деңгейден жоғары қарқынын қамтамасыз етуге және 30 озық елдiң қатарына қарай тұрақты түрде iлгерiлеуге лайықталған.

Бiрiншi басымдық — экономиканың жеделдетiлген технологиялық жаңғыртылуы.

Бiз цифрлық технологияны қолдану арқылы құрылатын жаңа индустрияларды өркендетуге тиiспiз. Бұл — маңызды кешендi мiндет.

Елде 3D-принтинг, онлайн-сауда, мобильдi банкинг, цифрлық қызмет көрсету секiлдi денсаулық сақтау, бiлiм беру iсiнде қолданылатын және басқа да перспективалы салаларды дамыту керек. Бұл индустриялар қазiрдiң өзiнде дамыған елдердiң экономикаларының құрылымын өзгертiп, дәстүрлi салаларға жаңа сапа дарытты.

Осыған орай, Үкiметке «Цифрлық Қазақстан» жеке бағдарламасын әзiрлеудi және қабылдауды тапсырамын.

Бiздiң заңнамамызды жаңа жағдайға бейiмдеу керек.

Коммуникацияның дамуы мен оптикалық-талшықты инфрақұрылымға жаппай қолжетiмдiлiктi де қамтамасыз ету керек. Цифрлық индустрияны дамыту басқа барлық салаларға серпiн бередi. Сондықтан Үкiмет IТ саласын дамыту мәселесiн ерекше бақылауда ұстауға тиiс.

Жаңа индустриялар қалыптастырудың маңызды шарты инновацияны қолдау және оларды өндiрiске тезiрек енгiзу болып саналады.

Үкiметке «ЭКСПО-2017» нысандарының бiрiнiң базасында IT-стартаптар халықаралық технопаркiн құруды тапсырамын. Ол әлемнiң барлық елiнен кәсiпкерлер мен инвесторлар тартудың платформасы болуға тиiс. Бұл үшiн тиiстi инфрақұрылым және салық жеңiлдiктерiн, оңайлатылған виза мен еңбек режiмiн қоса алғанда, қолайлы жағдай керек.

Бiз жоғары оқу орындары, Назарбаев Университетi және «Алатау» иннновациялық технологиялар паркi базасында өзiмiздiң ғылыми және инновациялық әлеуетiмiздi дамытуымыз керек.

Екiншi кешендi мiндет. Жаңа индустриялар құрумен қатар дәстүрлi базалық салаларды дамытуға серпiн беруiмiз керек.

Бұл — өнеркәсiп, агроөнеркәсiптiк кешен, көлiк пен логистика, құрылыс секторы және басқа салалар.

Бiрiншi. Еңбек өнiмдiлiгiн айтарлықтай арттыру керек.

Бұл жердегi негiзгi фактор Төртiншi өнеркәсiптiк революция элементтерiн жаппай енгiзу болуға тиiс.

Бұл — автоматтандыру, роботтандыру, жасанды интеллект, «ауқымды мәлiметтер» алмасу, тағы басқа мiндеттер.

Үкiметке бизнес өкiлдерiмен бiрге 2025 жылға дейiн базалық салаларды технологиялық тұрғыдан қайта жарақтандырудың кешендi шараларын әзiрлеудi тапсырамын.

Екiншi. Басымдығы бар салалардағы бәсекеге қабiлеттi экспорттық өндiрiстi дамытуды көздейтiн индустрияландыруды жалғастыру керек.

Үкiмет алдында қазiрдiң өзiнде 2025 жылға қарай шикiзаттық емес экспортты 2 есе ұлғайту мiндетi тұр.

Бұл бағыттағы жұмысты жандандыру үшiн экспортты дамыту мен iлгерiлету тетiктерiн бiр ведомстоваға шоғырландыру қажет. Экспорттаушыларға «бiр терезе» қағидаты бойынша өңiрлерде де қолдау көрсету керек.

Үкiмет жанынан Экспорт саясаты жөнiндегi кеңес құруды тапсырамын. Оған бизнес қоғамдастығының өкiлдерi кiруге тиiс.

Биылғы 1 қыркүйекке дейiн Үкiмет әкiмдермен және бизнес өкiлдерiмен бiрлесiп, Бiрыңғай экспорт стретегиясын әзiрлеуi керек.

Қазақстан шетел инвестицияларын тарту iсiндегi көшбасшылығын сақтап қалуы қажет. «Астана» халықаралық қаржы орталығы ел экономикасына қаржы ресурстарын тартуда маңызды рөл атқаруға тиiс.

Бiз тауар өндiру мен өткiзу, қызмет көрсету iсiн жаһандық желiге бейiмдеуiмiз керек. Мұны, ең алдымен, трансұлттық компанияларды тарту арқылы жасаған жөн.

Қазақстанда өндiрiстер ашу жөнiндегi Қытаймен бiрлескен инвестициялық бағдарламаны тиiмдi жүзеге асыру керек. Қытай тарапымен уағдаластыққа қол жеткiзiлдi. Нысандар белгiлендi. Нақты жұмыс iстеу қажет.

Бұл қазақстандықтар үшiн 20 мың жаңа жұмыс орнын ашатын заманауи өндiрiс болмақ. Қазiр 6 жоба жүзеге асырыла бастады, ал 2 жоба iске қосылды. Соның бiрi — гибридтiк және толықтай электрлi JAC автомобильдерiн iрi құрылғылардан құрастыратын зауыт.

Қажеттi инфрақұрылым қалыптастыру жайын ескерiп, экспортқа бағдарланған электромобиль өндiрiсiн одан әрi дамыту мәселесiн пысықтауды тапсырамын.

Тұтастай алғанда, Қазақстанның өз Инвестициялық стратегиясы болуға тиiс. Үкiмет оны биылғы 1 қыркүйекке дейiн әзiрлеуi керек.

Халықаралық ынтымақтастық аясында ұлттық экономикалық мүдделердi қорғап, iлгерiлету қажет. Бұл, ең алдымен, ЕАЭО, ШЫҰ iшiнде Жiбек жолы Экономикалық белдеуiмен ұштасатын жұмыстарға қатысты. Ол үшiн экономикалық дипломатия жұмысын қайта құрып, жандандыра түсу қажет.

Үшiншi. Экономикалық өсiмнiң тұрақтылығы үшiн елдiң тау-кен металлургиясы мен мұнай-газ кешендерi өзiнiң стратегиялық маңызын сақтауға тиiс.

Әлемдiк сұраныс бәсеңдеп кеткен кезде жаңа нарықтарға шығып, өнiм жеткiзу аумағын кеңейту керек. Минералдық-шикiзаттық базаны кеңейтуге баса назар аударылуға тиiс. Геологиялық барлау жұмыстарын белсендi жүргiзу керек.

Бұл салаларды одан әрi дамыту iсi шикiзатты кешендi түрде қайта өңдеудi тереңдете түсумен берiк ұштастырылуы тиiс.

Жыл соңына дейiн Жер қойнауы туралы жаңа кодекстi қабылдап, салық заңнамаларына қажеттi өзгерiстер енгiзудi тапсырамын.

*****

Төртiншi. Аграрлық сектор экономиканың жаңа драйверiне айналуы керек.

Қазақстанның агроөнеркәсiп кешенiнiң болашағы зор.

Көптеген позициялар бойынша бiз әлемде iрi аграрлық экспорттық өнiм өндiрушiлердiң бiрi бола аламыз. Бұл, әсiресе, экологиялық таза тағамдарға қатысты. «Made in Kazakhstan» брендi сондай өнiмдердiң эталоны болуға тиiс.

Сонымен қатар, астық өнiмдерi бойынша бiз Еуразияда «нан кәрзеңкесi» болуымыз керек. Шикiзат өндiрiсiнен сапалы өңделген өнiм шығаруға көшу қажет. Тек сонда ғана бiз халықаралық нарықтарда бәсекеге қабiлеттi бола аламыз.

Осы мақсаттарға қол жеткiзу үшiн Үкiмет пен әкiмдерге мынадай тапсырмалар беремiн:

бiрiншiден, субсидияларды бөлу қағидаларын қайта қарастырып, бiртiндеп өнiмдi сақтандыруға көшу қажет;

екiншiден, бес жыл iшiнде 500 мыңнан астам жеке үй шаруашылықтары мен шағын фермерлердi кооперативтерге тартуға мүмкiндiк беретiн жағдай жасау керек;

үшiншiден, өнiмнiң өңдеу сапасын жақсартып, тауарларды сақтаудың, тасымалдаудың және өткiзудiң тиiмдi жүйесiн құру қажет;

төртiншiден, еңбек өнiмдiлiгiн белсендi түрде арттырып, өндiрiс шығындарын төмендету керек;

бесiншiден, жердi пайдалану тиiмдiлiгiн арттыруға тиiспiз. Суармалы егiс алаңын 5 жыл iшiнде 40%-ға кеңейтiп, 2 миллион гектарға жеткiзу қажет;

алтыншыдан, өндiрiсте сұранысқа ие аграрлық ғылыми зерттеулерге салынатын инвестиция көлемiн арттыру керек.

Ауыл шаруашылығын әртараптандырып, 2021 жылға қарай азық-түлiк тауары экспортын 40%-ға көбейтудi тапсырамын.

Бұл мiндеттер агроөнеркәсiп кешенiн дамытудың жаңа мемлекеттiк бағдарламасы аясында iске асырылуы қажет.

*****

Бесiншi. Жаңа еуразиялық логистикалық инфрақұрылымды дамыту — маңызды басымдықтардың бiрi.

Оған қазiрдiң өзiнде қомақты инвестиция жұмсалды. Ендi одан экономикалық қайтарым ала бастау қажет.

Үкiметке 2020 жылға қарай транзиттiк тасымалдың жылдық көлемiн:

- контейнерлермен тасымалданатын жүктер үшiн 7 есе — 2 миллион контейнерге дейiн;

- жолаушыларды әуе көлiгiмен тасымалдауды 4 есе — 1,6 миллион транзиттiк жолаушыға дейiн арттыруды тапсырамын.

Транзиттiк тасымалдаудан түсетiн табысты 5,5 есе — жылына 4 миллиард долларға дейiн көбейту қажет.

2015 жылы мен «Нұрлы жол» инфрақұрылымдық даму бағдарламасын ұсындым. Өткен 2 жыл iшiнде бағдарлама өзiн толық ақтады.

Биыл республикалық маңызы бар 4400 шақырым автожол құрылысы мен қайта жаңғырту жұмыстары жүргiзiледi. Жыл соңына дейiн соның кем дегенде 600 шақырымы пайдалануға берiлiп, кезең-кезеңiмен ақылы жүйе енгiзiледi.

Елiмiздiң көлiк және транзит әлеуетiн толық ашу үшiн көршi елдермен үйлесiмдi iс-қимыл қажет. Жүктердiң еркiн транзитiн, көлiк дәлiздерiн құру мен оларды жаңғырту iсiн қамтамасыз ету керек. Көлiк инфрақұрылымын басқаруға, қызмет көрсету деңгейiн арттыруға және әкiмшiлiк кедергiлердi жоюға ерекше көңiл аудару қажет.

Транскаспий дәлiзi бойынша тасымалдау көлемiнiң ұлғаюына байланысты Құрық портын салудың екiншi кезеңi — автомобиль өткелi құрылысын iске асыруға кiрiсу қажет.

Алтыншы. Урбанизация үдерiсi құрылыс секторын дамыту қажеттiгiн алға тартып отыр. Ол отандық экономиканың толыққанды драйверiне айналуға тиiс.

Жол, тұрғын үй және басқа да инфрақұрылым құрылысына инвестиция сала отырып, бiз қалаларымыздың ұзақ жылдарға дейiн сыртқы және технологиялық келбетiн айқындайтынымызды ұмытпағанымыз жөн. Сондықтан құрылысқа да, құрылыс материалдарын өндiру саласына да жаңа технологияларды енгiзу керек. Ол үшiн бiзде қазiр жақсы мүмкiндiктер бар.

Менiң тапсырмам бойынша биыл «Нұрлы жер» тұрғын үй бағдарламасы iске асырыла бастайды. Ол аса маңызды мiндеттi орындауға — алдағы 15 жылда 1,5 миллион отбасын тұрғын үймен қамтамасыз етуге бағытталған.

Бағдарламада тұрғын үй нарығын дамытудың кешендi шаралары көрiнiс тапқан. Соның бiрi — «Даму» акционерлiк қоғамы арқылы мемлекеттiң субсидия беруi есебiнен құрылыс салушылар үшiн банк несиесiн арзандату. Тұрғындар үшiн «Қазақстан ипотекалық компаниясы» акционерлiк қоғамы арқылы банктер беретiн ипотекалық несиенi субсидиялау жүзеге асырылады. «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкi» салымшылары үшiн әкiмдiктердiң несиелiк тұрғын үй салуы жалғасады. Оған iлгерiде бөлiнген қаржы «револьвер» қағидаты бойынша қайта пайдаланылады.

Әкiмдiктер халықтың әлеуметтiк әлсiз топтары үшiн сатып алу құқығынсыз арендалық тұрғын үй бөлу iсiн дамыта беретiн болады. Жаппай тұрғын үй құрылысы үшiн әкiмдер тиiстi жер телiмдерiн бөлуге тиiс.

Бiз қалаларда жеке тұрғын үйлердiң бiрыңғай сәулет стилiнде салынуына мән беретiн боламыз. Бұл үшiн мемлекет қажеттi инфрақұрылым тұрғысынан көмек көрсетедi.

Үкiмет әкiмдермен бiрлесiп, үлкен қалалардың iргелес орналасқан елдi мекендермен көлiк байланысын дамыту жөнiнде шаралар қабылдауы қажет.

Үшiншi кешендi мiндет — еңбек нарығын жаңғырту.

Жаңа технологиялардың енгiзiлуiне байланысты дәстүрлi салаларда еңбек ресурстары босап қалатын болады. Сонымен бiрге, жаңа индустрия құрып, дамыту жұмыспен қамтудың және азаматтардың нақты табысын өсiрудiң қосымша мүмкiндiгi болуға тиiс.

Үкiмет пен әкiмдерге еңбеккерлердiң басқа салаларға басқару аясында ауысуы үшiн жағдай жасауды тапсырамын.

Бiздiң iрi кәсiпорындар әкiмдiктермен бiрлесе отырып, тиiстi жол карталарын әзiрлеуi керек. Онда қысқартылатын жұмысшыларды қайта даярлау, оларды әрi қарай жұмыспен қамту үшiн бiрлесiп инвестиция салу жайы қарастырылуы қажет. Басы артық жұмыс күшi бар өңiрлерден басқа жерлерге, сондай-ақ, ауылдардан қалаларға жұмыс күшiн ұтымдылықпен тартуға қолдау көрсету керек.

Үкiмет жұмыспен қамту орталықтарын реформалап, барлық бос жұмыс орындары мен бүкiл елдi мекендерде бiрыңғай онлайн платформа қалыптастыруы қажет.

Екiншi басымдық — бизнес-ортаны түбегейлi жақсарту және кеңейту.

Бiздiң стратегиялық мақсатымыздың бiрi — елдiң iшкi жалпы өнiмiндегi шағын және орта бизнестiң үлесi 2050 жылға қарай кем дегенде 50% болуын қамтамасыз ету.

Бұл — өте өршiл мақсат, бiрақ оған қол жеткiзуге болады. Оны орындау үшiн қазiргi кезеңде мынадай қадамдар жасалуы қажет.

Бiрiншi. Менiң тапсырмам бойынша Үкiмет биылдан бастап Нәтижелi жұмыспен қамту және жаппай кәсiпкерлiктi дамыту бағдарламасын iске асыруға кiрiсiп кеттi.

Бұдан былай Қазақстан азаматтары өз бизнесiн жүргiзу үшiн ауылда да, қалада да 16 миллион теңгеге дейiн шағын несие ала алады.

Шағын несие беру аясын кеңейтiп, кәсiпкерлерге кепiлдiк жасау және қызмет көрсету тетiктерiн белсендi пайдалану керек. Бұл шараларды бизнес жүргiзу және қаржылық сауаттылыққа үйрету iсiн ұйымдастырумен қатар атқару керек.

Жаппай кәсiпкерлiктi қолдау тетiктерiн одан әрi жетiлдiру керек. Қазақстанның әр өңiрi жаппай кәсiпкерлiктi, соның iшiнде отбасылық кәсiпкерлiктi дамыту бағытында кешендi шаралар ұсынуға тиiс.

Жаңадан ашылған жұмыс орындарының саны — бұрынғыша Үкiмет пен әкiмдер қызметiнiң тиiмдiлiгiн бағалаудың негiзгi критерийiнiң бiрi болмақ.

Екiншi. Үкiмет «Атамекен» ұлттық кәсiпкерлер палатасымен (ҰКП) бiрлесiп, бизнестiң барлық шығынын жаппай азайту жөнiнде шаралар қабылдауы қажет. Бұл әсiресе энергетика, көлiк және логистика, сондай-ақ, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық салаларындағы қызмет көрсету құнына қатысты.

Мемлекеттiк қызметтер көрсету үдерiсi мейлiнше оңтайландырылуға тиiс. Құжаттардың мерзiмi мен тiзбесiн қысқартып, қайталанатын рәсiмдердi жою керек. Бұл орайда адамның өзiнiң баруын қажетсiнбейтiн толық электрондық форматқа көшiру керек.

Сондай-ақ, бизнестiң қазiргi қолданыстағы реттеушiлiк жүктемесi өсiмнiң жаңа моделiн жасау мiндетiмен үйлеспейдi.

Үкiмет пен әкiмдерге биылғы 1 шiлдеге дейiн бизнестi қайта реттеу жөнiндегi жүйелi шаралар әзiрлеу мiндетiн жүктеймiн.

Дамыған елдердiң озық стандарттары мен тәжiрибесiн енгiзу керек.

Бұл жұмысты әсiресе өңiрлiк деңгейде атқару маңызды.

Әкiмдер Үкiметпен бiрлесiп, Дүниежүзiлiк банк рейтингi негiзiнде өңiрлерде бизнес жүргiзу үшiн жағдайды жақсарту жөнiнде нақты жоспарлар әзiрлеу керек.

Елiмiзде бизнес жүргiзудi жеңiлдету жөнiнен өңiрлер мен қалалар рейтингiн енгiзу қажет. Бiз үздiктер үшiн арнаулы сыйлық тағайындаймыз. Оны жылына бiр рет, Индустрияландыру күнiнде табыс етемiз.

Үшiншi. Мемлекеттiң экономикадағы үлесiн iшкi жалпы өнiмнiң 15%-ына дейiн, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) елдерi деңгейiне дейiн төмендету экономикалық өсiмге тың серпiн беруге тиiс.

Бұдан бұрын 2020 жылға дейiн жекешелендiрiлетiн 800-ге жуық кәсiпорынды қамтитын тiзбе жасалған болатын. Тиiстi жұмыстар атқарылуда.

Үкiметке сол тiзбедегi кәсiпорындарды жекешелендiрудi тездетiп, оны 2018 жылдың соңына дейiн аяқтауды тапсырамын.

Iрi компанияларымызды IРО-ға дайындау және оған бейiмдеу iсiн де жеделдету керек. Yellow Pages қағидаттарын енгiзу мемлекет үшiн экономикадағы қызмет түрлерiн 47%-ға (652-ден 346-ға) қысқартуға мүмкiндiк бердi.

Келесi кезеңде осы қағидаттарға сай келмейтiн мемлекет меншiгiндегi барлық кәсiпорындар мен ұйымдарды 2020 жылға дейiн жеке секторға беру немесе жою қажет. Ал ондай кәсiпорындар саны бiрнеше мың болады.

Әрбiр бағдарлама немесе тапсырмаға орай заңды тұлғалар құру тәжiрибесi бұдан былай тоқтатылуға тиiс.

Жекешелендiрудiң жариялылығы мен тиiмдiлiгiн қамтамасыз ету қажет. Сондай-ақ мемлекеттiк холдингтер рөлiн қайта қарастыру керек.

Үкiметке «Самұрық-Қазына» холдингiн сапалы түрде трансформациялау iсiн жүзеге асыруды тапсырамын.

Басқарушылық және өндiрiстiк бизнес үдерiстерiн толық ревизия мен оңтайландырудан өткiзу қажет. Нәтижесiнде ол тиiмдiлiгi жоғары, жинақы және кәсiби холдингке айналуға тиiс. Менеджмент пен корпоративтi басқару сапасын халықаралық деңгейге жеткiзу керек.

Мемлекетке қандай маңызды секторларда, қатысу үлесiнiң қандай мөлшерiмен және не қалдыратынымызды нақты анықтап алуымыз керек.

Табиғи монополияларды және стратегиялық маңызы бар, соның iшiнде Трансұлттық компаниялар қатысатын жобаларды iске асыру мiндетiн мемлекетке қалдыру керек. Бұл жобалар мультипликативтi нәтиже беруге тиiс.

«Бәйтерек» және «ҚазАгро» холдингтерiн де қайта құру қажет. Олар мемлекеттiк даму бағдарламаларын iске асыру жөнiндегi операторлар болуға тиiс. Соған орай олардың функцияларын оңтайландыру керек. Жеке сектор жүзеге асыра алатын нәрсенiң барлығы бизнеске берiлуi қажет.

Сондай-ақ, оларға бағдарламаларды iске асыру үшiн мемлекеттiк емес қаржы көздерi арқылы қор қалыптастырумен айналысу керек.

Төртiншi. Кәсiпкерлiктi дамытуға мемлекет-жекеменшiк серiктестiгi аясын кеңейту зор мүмкiндiк бередi. Бұл жерде әңгiме бiрқатар мемлекеттiк қызметтер көрсету мiндетiн бизнеске беру iсiне қатысты болып отыр.

Бiзде қазiрдiң өзiнде оларды мектепке дейiнгi бiлiм беру iсiне тарту саласында жақсы нәтижелер бар. Өткен 3 жылда мемлекет 40 мың орынға арналған 189 балабақша салса, жекеменшiк сектор 100 мың орынға арналған 1300 балабақша ашты. Жекеменшiк балабақшалардың ең көбi Оңтүстiк Қазақстан (397), Алматы (221), Қызылорда (181) облыстарында ашылды.

Мен үшiн осы сектордағы мемлекет-жекеменшiк серiктестiгiнiң үлгiсi өте маңызды. Бұл аса маңызды жалпыұлттық мiндеттердiң бiрi — 3-6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейiнгi бiлiм берумен 2020 жылға қарай жүз пайыз қамту мәселесiн мемлекет пен бизнес бiрлесе шешiп отырғанын көрсетедi.

Мемлекет-жекеменшiк серiктестiгiн дамыту әкiмдердiң нақты және кәсiби жұмысына байланысты.

Жекеменшiк капитал тарту үшiн мемлекет-жекеменшiк серiктестiгiнiң ықтимал барлық түрi мен нысанын пайдалану қажет. Олар — мемлекеттiк мүлiктi сенiмдi басқару, қызмет көрсету келiсiмшарттары, тағы басқалар. Бұл ретте келiсiмнiң барлық рәсiмдерiн, әсiресе шағын жобаларға қатысты рәсiмдердi мейлiнше жеңiлдету және жеделдету қажет.

Мемлекет-жекеменшiк серiктестiгi инфрақұрылымды, соның iшiнде әлеуметтiк инфрақұрылымды дамытудың негiзгi тетiгiне айналуға тиiс.

Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық нысандарын жаңғырту үшiн бұдан әрi жекешелендiру мүмкiндiгiн қарастыра отырып, басқаруға және концессияға беру қажет. Үкiмет бiр орынды шиырлай берудi доғарсын. Бұл бағытта жұмысты жандандыра түсу керек.

Бесiншi. Баға мен тариф бойынша ымыраласуға жол бермеу қажет.

Үкiметке «Атамекен» ҰКП-мен бiрлесiп, бәсекелестiкке кедергi келтiретiн нормаларды анықтауға қатысты барлық заңнамаға «ревизия» жасауды тапсырамын.

Үшiншi басымдық — макроэкономикалық тұрақтылық.

Мұндағы басты мiндет — ақша-несие саясатының ынталандырушы рөлiн қалыпқа келтiру және экономиканы қаржыландыруға жекеменшiк капитал тарту.

Бiрiншi. Бүгiнде Ұлттық банк алдында инфляциялық таргеттеу режiмiн дамыту жөнiндегi маңызды мiндет тұр. Орта мерзiм iшiнде инфляция деңгейiн кезең-кезеңмен 3-4%-ға дейiн төмендетуге қол жеткiзуiмiз керек.

Екiншi. Елiмiздiң қаржы секторын «қайта жаңғырту» қажет.

Ұлттық банкке банк секторын қалыпқа келтiру жөнiнде шаралар кешенiн әзiрлеудi тапсырамын. Банктердiң балансын тиiмсiз несиелерден арылту жұмысын жеделдетiп, қажет болған жағдайда олардың капиталын акционерлер тарапынан арттыруды қамтамасыз ету керек. Банктердiң ахуалына жедел бақылау орнату үшiн Ұлттық банкке көбiрек құқық берген жөн. Ұлттық банк банктердiң қателiк жiберуiн күтпей, оларға ықпал ететiн шаралар қабылдау үшiн формальдi көзқарастан ықтимал қатерлерге жол бермейтiн қадамдарға көшуге тиiс.

Сондай-ақ, аудиторлық компаниялардың жауапкершiлiгiн арттырып, акционерлердiң ашықтығын қамтамасыз ету, ұжымдық басқаруды жақсарту қажет. Осының бәрiн заңнамалық деңгейде бекiту керек.

Экономикадағы қаражат жетiспеушiлiгi және несиелер бойынша жоғары мөлшерлеме түйткiлдерiн шешу мақсатымен Ұлттық банк пен Үкiметке теңге түрiнде қолжетiмдi орта және ұзақ мерзiмге арналған қор қалыптастыруды қамтамасыз ету жөнiнде кешендi шаралар қабылдауды тапсырамын.

Ұлттық банк инфляция ғана емес, сонымен қатар Үкiметпен бiрге экономиканың өсуi үшiн де жауапты болуға тиiс.

Үшiншi. Қор нарығын одан әрi дамыту.

Жекешелендiру оның дамуына серпiн беруге тиiс. Мен жоғарыда айтып өткендей, қор нарығына «Самұрық-Қазына» қоры компанияларының акцияларын орналастыру керек. Халықтың жинаған өз қаражатын ең алдымен түрлi бағалы қағаздарға инвестициялау мүмкiндiгiн одан әрi арттыру қажет.

Бiз 2016 жылдың соңында заңдастыру науқанын аяқтадық. Оған елiмiздiң 140 мыңнан астам азаматы қатысты. Нәтижесiнде 5,7 триллион теңге, оның iшiнде қаражат түрiнде 4,1 триллион теңге заңдастырылды.

Үкiметтiң мiндетi — бұл қаражаттың экономикаға, соның iшiнде жекешелендiруге қатысу арқылы пайда беруiн қамтамасыз ету. Сонымен бiрге, Қазақстанның жекеменшiк кәсiпорындарының облигация шығарылымдарын субсидиялау мәселесiн пысықтау қажет.

Үкiметке Ұлттық банкпен бiрлесiп, отандық қор нарығын жандандыруға бағытталған шаралар қабылдауды тапсырамын.

Келесi шешушi мiндет — салық-бюджет саясатын жаңа экономикалық жағдайға бейiмдеу.

Бiрiншi. Бюджет шығыстарының тиiмдiлiгiн түбегейлi арттыру қажет.

Бiз 2017 жылы мемлекеттiк даму бағдарламаларын қажеттi ресурстармен толықтай қамтамасыз еттiк. Министрлiктер мен ведомстволардың қаражатты игеруiнiң тиiмдiлiгiн тексеру қажет.

Республикалық бюджеттiң 40%-дан астамын құрайтын Денсаулық сақтау, Еңбек және халықты әлеуметтiк қорғау, Бiлiм және ғылым министрлiктерiнен бастау керек. Оның қорытындысы бойынша маған баяндалсын.

Тиiмсiз бағдарламалардың қаражатын Үшiншi жаңғырту мiндеттерiн iске асыруды қамтамасыз ететiн бағдарламаларға қайта бөлу қажет. Сондай-ақ, қаражатты нақты экономикаға неғұрлым тезiрек әрi тиiмдiрек жеткiзу үшiн бюджеттiк рәсiмдердi жеңiлдеткен жөн.

Бiз фискалдық орталықсыздандыру саясатын жалғастыруымыз керек. Өткен жылдарда орталықтан жергiлiктi жерлерге көптеген функциялар мен өкiлеттiктер берiлдi. Ендi олардың жеткiлiктi қаржылық дербестiгiн бекемдей түсу қажет. Сонымен бiрге, қаржы шығысы жөнiндегi өкiлеттiктердiң облыстық деңгейде шоғырлануына жол бермеу маңызды. Оларды әрi қарай аудандық және ауылдық жерлерге беру керек. Әкiмдер өңiрлiк және жергiлiктi маңызы бар мәселердi шешуге тиiс, ал Үкiмет жалпымемлекеттiк мәселелерге ден қоюы қажет.

Екiншi. Ұлттық қор қаражатын пайдалануға ұтымдылық тұрғысынан қараған жөн.

Ұлттық қордан алынған кепiлдендiрiлген трансферт көлемi 2020 жылға қарай кезең-кезең бойынша 2 триллион теңгеге қысқартылуға тиiс.

Салық саясатын бизнестiң «көлеңкеден» шығуына бейiмдеп, шикiзаттық емес сектордағы салықтық базаны кеңейтуге бағыттау керек. Қазiргi салық жеңiлдiктерiн оңтайландыру қажет. Жалпыға ортақ декларациялау қарсаңында арнаулы салық режiмiн жаңаша қарастыру керек.

Салықтық әкiмшiлендiру тетiктерi жетiлдiрудi талап етедi. Ең алдымен, мұның қосымша құн салығын жинауға қатысы бар.

Үшiншi. Үкiмет квазимемлекеттiк сектордың сыртқы және iшкi қарыздарына мониторинг жүргiзу мен бақылау жасау жүйесiн қалыптастырып, онда тәртiп орнату керек.

*****

Төртiншi басымдық — адами капитал сапасын жақсарту.

Бiрiншi. Ең алдымен, бiлiм беру жүйесiнiң рөлi өзгеруге тиiс. Бiздiң мiндетiмiз — бiлiм берудi экономикалық өсудiң жаңа моделiнiң орталық буынына айналдыру. Оқыту бағдарламаларын сыни ойлау қабiлетiн және өз бетiмен iздену дағдыларын дамытуға бағыттау қажет.

Сонымен бiрге, IT-бiлiмдi, қаржылық сауаттылықты қалыптастыруға, ұлтжандылықты дамытуға баса көңiл бөлу керек. Қала мен ауыл мектептерi арасындағы бiлiм беру сапасының алшақтығын азайту қажет.

Үкiметке тиiстi ұсыныстар берудi тапсырамын.

Атап айтқанда, үш тiлдi оқуға кезең-кезеңмен көшу мәселесi бойынша ұсыныстар әзiрленсiн.

Қазақ тiлiнiң басымдығы сақталады. Оның әрi қарай дамуына зор көңiл бөлiнедi. Сонымен қатар, бүгiнде ағылшын тiлi — жаңа технология, жаңа индустрия, жаңа экономика тiлi. Қазiргi кезде 90% ақпарат ағылшын тiлiнде жарияланады. Әрбiр екi жыл сайын олардың көлемi 2 есе ұлғайып отырады. Ағылшын тiлiн меңгермей, Қазақстан жалпы ұлттық прогреске жете алмайды.

2019 жылдан бастап 10-11 сыныптарда кейбiр пәндердi ағылшын тiлiнде оқытатын боламыз. Бұл мәселенi тиянақты ойланып, ақылмен шешу қажет.

Мектептердiң және мұғалiмдердiң деңгейi, әсiресе ауыл мен қалада әртүрлi. Бiлiктi педагогтардың жетiспеу проблемасы да бар. Сондықтан, осының барлығын ескерiп, ағылшын тiлiн кезең-кезеңмен енгiзуiмiз керек.

Тиiстi ұсыныстар берудi тапсырамын.

Менiң бастамам бойынша биыл «Баршаға арналған тегiн кәсiптiк-техникалық бiлiм беру» жобасы iске асырыла бастады.

Тегiн оқытумен ең әуелi жұмыссыз және өзiн өзi тиiмсiз жұмыспен қамтыған жастар, сондай-ақ кәсiптiк бiлiмi жоқ ересек адамдар қамтылуы тиiс. Кәсiптiк бiлiм беру жүйесiнде, мен айтқандай, экономикадағы жаңа өндiрiстер үшiн мамандар дайындауға ден қою керек.

Ол үшiн кәсiптiк стандарттар еңбек нарығының талаптарына және ең үздiк әлемдiк оқу-өндiрiстiк тәжiрибелерге сәйкес жаңартылуы қажет.

Сонымен қатар, жоғары бiлiм беру жүйесi сапасына ерекше назар аударылады. Жоғары оқу орындарының кадрлық құрамына, материалдық-техникалық жабдықталу деңгейiне, бiлiм беру бағдарламаларына қатысты бақылау мен талап күшейтiлуi қажет.

*****

Екiншi. Бiлiм беру жүйесiмен қатар денсаулық сақтау жүйесi де өзгеруге тиiс.

Биылғы 1 шiлдеден мемлекеттiң, жұмыс берушiлердiң, азаматтардың ортақ жауапкершiлiгiне негiзделген мiндеттi медициналық сақтандыру жүйесi (ММСЖ) енгiзiле бастайды. Бұл жүйенiң тиiмдiлiгi әлемдiк тәжiрибе арқылы дәлелденген.

Медициналық сақтандыру жүйесiне қатысушыларға кең ауқымдағы медициналық қызметтер ұсынылады. Оған халықтың әлеуметтiк әлсiз топтарының қатысуына мемлекеттiк қолдау көрсетiледi.

Үкiмет қажеттi деңгейде денсаулық сақтау саласын ақпараттандыруы керек. Бәсекелестiктi дамыту үшiн жеке меншiктегi медицина мекемелерiне ММСЖ жүйесi аясында тең жағдай туғызу керек.

Үкiметке және әкiмдерге кең ауқымды ақпараттық-түсiндiру жұмысын жүргiзудi тапсырамын.

Сондай-ақ, заңнамалық тұрғыдан барлық дәрi-дәрмектiң бағасын реттеудi енгiзу қажет.

Үшiншi. Әлеуметтiк қамтамасыз ету саласына қатысты.

Менiң тапсырмам бойынша 2017 жылғы 1 шiлдеден бастап 2,1 миллион зейнеткер үшiн зейнетақы 2016 жылғы деңгейден 20%-ға дейiн арттырылады.

Бұдан бөлек, базалық зейнетақы тағайындау 2018 жылғы 1 шiлдеден бастап жаңа әдiстеме бойынша жүзеге асырылады. Оның көлемi зейнетақы жүйесiне қатысу өтiлiне байланысты белгiленедi.

Осы өсiмнiң барлығы 2018 жылы базалық зейнетақының жаңа мөлшерiн 2017 жылмен салыстырғанда 1,8 есе арттыруға мүмкiндiк бередi.

Елiмiзде жыл сайын 400 мыңға жуық бала туады, бұл — 1999 жылғы деңгейден 2 есе дерлiк жоғары. Мұндай жақсы үрдiстi алдағы уақытта да сақтау керек.

Менiң тапсырмам бойынша 2017 жылғы 1 шiлдеден бастап бала туғанда берiлетiн бiр реттiк жәрдемақы көлемi 20%-ға өсiрiледi.

Ең төменгi күнкөрiс шегiн де қайта қарастыру керек. Ол қазақстандықтардың нақты тұтынушылық шығыстарына сәйкес келуге тиiс. Бұл қадам 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап базалық зейнетақы, мүгедектерге және асыраушысынан айрылған отбасыларға арналған жәрдемақы, мүгедек бала тәрбиелеп отырғандарға берiлетiн атаулы көмек пен жәрдемақы көлемiн 3 миллион адам үшiн өсiруге мүмкiндiк бередi.

2018 жылғы 1 қаңтардан бастап атаулы әлеуметтiк көмек көрсету шегiн ең төменгi күнкөрiс шегiнiң 40%-ынан 50%-ға дейiн өсiрiп, оның жаңа форматын енгiзу керек. Бұл ретте жұмыс iстеуге қабiлеттi адамның бәрi тек жұмыспен қамту бағдарламасына қатысу шарты арқылы ғана қолдауға ие болуға тиiс.

Бесiншi басымдық — институционалдық өзгерiстерге, қауiпсiздiкке және сыбайлас жемқорлықпен күреске қатысты.

Бiрiншi. Үкiмет үшiншi жаңғырту аясында ЭЫДҰ-ның озық тәжiрибелерi мен ұсынымдарын имплементациялау жұмысын қамтамасыз етуге тиiс.

Екiншi. Бiз жеке меншiктi қорғауға, құқық үстемдiгiне және баршаның заң алдында теңдiгiн қамтамасыз етуге бағытталған реформалар жүргiзудемiз. Бұл жұмысты жалғастыру керек.

Үкiметке «Атамекен» ҰКП-мен және азаматтық қоғамдастықпен бiрлесiп, жеке меншiк құқығын қорғауды күшейтуге қатысты бүкiл заңнама ревизиясын жүргiзудi тапсырамын.

Сонымен қатар, әкiмшiлiк және қылмыстық заңнаманы iзгiлендiрген жөн. Әкiмшiлiк айыппұлдар әдiлеттi және құқық бұзу деңгейiне сәйкес болуға тиiс.

Кәсiпкерлiк саласында құқық бұзғаны үшiн салынатын санкцияны төмендету жұмысын одан әрi жүргiзе беру керек. Қоғамға қауiптiлiгi жоғары емес экономикалық қылмыс құрамын криминалдық сипаттан арылту керек.

Сот жүйесiне деген сенiмнiң артуына қол жеткiзу қажет. Судьялардың жұмысына заңнан тыс кез келген ықпалды жою маңызды.

Үшiншi. Қауiпсiздiк ахуалы қуатты және әрекет ете алатын мемлекеттiң өлшемiне айналып келедi.

Қазiргi заманда адамзат терроризмнiң белең алуымен бетпе-бет келiп отыр. Бұл ретте деструктивтi күштердi қаржыландыратындарға, шетелдiк террористiк ұйымдармен байланыс жасайтындарға қарсы күрес жүргiзу iсi негiзгi мәселе болып саналады.

Дiни экстремизмдi насихаттаудың алдын алу, әсiресе интернет пен әлеуметтiк желiде оның жолын кесу жұмысын жүргiзу керек. Қоғамда, әсiресе, дiни қарым-қатынас саласындағы радикалды көзқарасқа байланысты кез келген әрекетке «мүлде төзбеушiлiктi» қалыптастыру керек.

Бас бостандығынан айыру орындарында сотталғандарды теологиялық тұрғыдан сауаттандыру қызметтерiнiң мақсатты жұмысы ұйымдастырылуға тиiс. Өскелең ұрпақты рухани-адамгершiлiк рухында тәрбиелеу үшiн қосымша қадамдар жасау керек.

Бұл iске мемлекеттiк емес секторды және дiни бiрлестiктердi белсендi түрде тарту қажет.

Осы шараның бәрi менiң тапсырмам бойынша әзiрленiп жатқан, 2017-2020 жылдарға арналған Дiни экстремизм мен терроризмге қарсы әрекет жөнiндегi мемлекеттiк бағдарламада ескерiлуге тиiс.

Киберқылмыспен күрестiң өзектiлiгi барған сайын арта түсуде.

Үкiмет пен Ұлттық қауiпсiздiк комитетiне «Қазақстан киберқалқаны» жүйесiн қалыптастыру шараларын қабылдауды тапсырамын.

Төртiншi. Бiз елдегi сыбайлас жемқорлық деңгейiн төмендету бағытында елеулi қадамдар жасадық. Алайда, басты назар көбiне сыбайлас жемқорлықтың салдарларымен күресуге аударылып отыр.

Сыбайлас жемқорлықтың себептерi мен алғышарттарын анықтап, оларды жою жұмысын күшейту қажет.

Маңызды мәселенiң бiрi — сатып алу саласын жетiлдiру.

Үкiметке мемлекеттiк сатып алу жүйесiн орталықтандырылған қызмет қағидаты бойынша енгiзудi тапсырамын.

Квазимемлекеттiк секторда, табиғи монополия және жер қойнауын пайдалану салаларында да сатып алу шараларын өткiзу әдiстерiн түбегейлi қайта қарастыру керек.

Сыбайлас жемқорлықпен күресте көп нәрсе бүкiл қоғамның белсене атсалысуына байланысты. Әлеуметтiк желiнiң, өзге де медиа-ресурстардың дамуы жағдайында, сыбайлас жемқорлыққа қарсы iс-әрекет барысында оны жалпы жұртшылықтың жек көруi күрестiң қуатты құралына айналуға тиiс.

Құрметтi қазақстандықтар!

Осы Жолдау арқылы елiмiздiң әр азаматына жаңа жағдайдағы даму бағытымыз жөнiндегi өз көзқарасымды жеткiзгiм келдi.

Үкiметке «Қазақстанның ұлттық технологиялық бастамасы» деп аталатын Елдi үшiншi жаңғырту жөнiндегi 2025 жылға дейiнгi дамудың стратегиялық жоспарын әзiрлеудi тапсырамын.

Бiзде уақыт талабын лайықты қабыл алып, елiмiздi одан әрi жаңғырту жөнiндегi мiндеттердi орындаудан басқа жол жоқ.

Бiздiң ұлы халқымыз бiрегей тарихи мүмкiндiктi толықтай пайдалана алатынына сенемiн.

Қымбатты достар!

Қазақстан — жас, көп ұлтты, болашағына сенiмдi және қарқынды дамып келе жатқан мемлекет! Бiз тәуелсiз Қазақстанның 25 жылдық даму жолынан өттiк. Алдағы 25 жылда бұдан да биiк белестер күтiп тұр.

Мемлекет құру жолында теңдессiз, мол тәжiрибе жинап, жаңа кезеңге қадам басып отырмыз. Алдымызда қандай қиындықтар кездессе де, оларды еңсере алатынымызға сенiмдiмiн. Бiздiң басты күшiмiз — бiрлiкте.

Қазақстанды кейiнгi ұрпақ үшiн бұдан да өсiп-өркендеген елге айналдырамыз!

Дата создания статьи: 08.11.2017 16:42
Парақтағы соңғы өзгерістер: 08.02.2018 10:35
Қаралым саны: 358
@2018 Ақмола облысының жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасы

Пошталық мекенжайы:

Телефон:

Электрондық пошта адресі:

-

8 (7162) 25-75-42;

ukioz@akmo.kz